Bir kısım sözleşmelerde, sözleşme tarihi itibarıyla sözleşme tutarını tespit etmek mümkün bulunmamaktadır. Örneğin, Yeminli Mali Müşavirler tarafından düzenlenen iade hizmet sözleşmelerinde, iade tutarı, işe başladıktan sonra hesaplamalar ile tespit edilebilmekte, iade sürecinde tenziller oluşabilmekte ve bu sebeplerden dolayı sözleşme anında kesinleşmemektedir.

Benzer şekilde, bazı kira sözleşmelerinde bedel, kiralanan alanın aylık hasılatının belirli bir yüzdesi üzerinden belirlenmekte ve bu nedenle sözleşme tarihinde net bir tutar içermemektedir. Ancak peşinen belirtmek gerekir ki, özellikle inşaat işlemlerinde sözleşme bedelinin metrekare bazında inşaat maliyeti ile objektif biçimde tespit edilebildiği durumlarda, vergi idaresi ve vergi yargısı bu tür sözleşmelerin “belli parayı ihtiva etmeyen” kağıtlar olarak değerlendirilmesini kabul etmemekte; bu tür sözleşmelerin damga vergisine tabi tutulması gerektiği yönünde görüş ve karar bildirmektedir.

2. Kanuni Çerçeve

Damga Vergisi Kanunu’nun ilgili hükümleri:

• Madde 1: Damga vergisine tabi kağıtlar, Kanuna ekli (1) sayılı tabloda belirtilmiştir.
• Madde 3: Verginin mükellefi, kağıtları imza edenlerdir.
• Madde 4: Kağıdın mahiyeti, vergilendirme açısından belirleyicidir. Mahiyetin tayininde, kağıdın adı, içeriği ve varsa atıf yapılan diğer belgeler dikkate alınır.
• Madde 6: Bir kağıtta birden fazla işlem varsa, en yüksek vergiye tabi işlem üzerinden vergilendirme yapılır.
• Madde 10: Vergi, nispi veya maktu olabilir. Nispi vergide belli para esas alınır; maktu vergide ise kağıdın mahiyeti.

3. Vergi İdaresinin Görüşü Gelir İdaresi Başkanlığı Ankara Vergi Dairesi Başkanlığı Mükellef Hizmetleri KDV ve Diğer Vergiler Grup Müdürlüğü’nün 12.06.2018 tarihli ve 90792880-155[958]-227197 sayılı özelgesinde, kira sözleşmesinde belirli bir tutara yer verilmediği, bedelin ilgili şirketin aylık cirosunun belirli bir yüzdesi üzerinden belirleneceği durumda damga vergisinin doğup doğmadığı yönündeki talebe cevap verilmiştir. Bu bağlamda aşağıdaki görüşlere yer verilmiştir.

“Buna göre, özelge talep formu ekinde yer alan “Kira Sözleşmesi”nin düzenlendiği tarihte sözleşme bedeline yer verilmediği dikkate alındığında, belli parayı ihtiva etmeyen söz konusu sözleşmenin damga vergisine tabi tutulmaması gerekmektedir.

Ancak, söz konusu sözleşmede bedelinin belirlenmesine imkan veren ve sözleşmeye atıf yapan herhangi bir kağıt düzenlenmesi veya sözleşmeye bu hususta şerh konulması durumunda, bu kağıtlar/şerhler, düzenlendikleri tarih itibarıyla ihtiva ettikleri tutar üzerinden damga vergisine tabi olacaktır.

Diğer taraftan, özelge talep formu ekinde yer alan “Hasılat Komisyon Kararı”nın incelenmesinden, söz konusu işin nasıl yapılacağına ilişkin olarak alınan bir çerçeve karar olduğu, işin herhangi bir firmaya ihale edildiğine ilişkin bir ibare yer almadığı dikkate alındığında, söz konusu kağıdın mahiyeti itibarıyla ihale kararı olarak değerlendirilmesi mümkün bulunmamakla birlikte, kurumunuz tarafından söz konusu gayrimenkulün ilgili şirkete kiralanmasına yönelik “Hasılat Komisyon Kararı” dışında ayrıca bir ihale kararı alınması halinde bu kararın damga vergisine tabi tutulması gerektiği tabiidir.

            Özet Olarak,

• Sözleşme düzenlendiği tarihte belli bir tutar içermediği için damga vergisine tabi tutulmaması gerektiği belirtilmiştir.
• Ancak bedelin sonradan belirlenmesine imkan veren bir belge düzenlenirse, bu belge düzenlendiği tarih itibarıyla damga vergisine tabi olacağı hususuna yer verilmiştir.

4. Değerlendirme ve Sonuç

Bu özelge, damga vergisinin matrahının belirlenmesinde “belli para” unsurunun ne denli kritik olduğunu ortaya koymaktadır. Sözleşmede bedel yer almadığı sürece nispi vergi doğmaz. Ancak sözleşmeye atıf yapan ve tutarı belirleyen ek belgeler, düzenlendikleri tarih itibarıyla vergilendirilir. Bu durum, uygulamada dikkatli bir belge yönetimi gerektirir.

Yeminli Mali Müşavirler tarafından düzenlenen ilk hizmet sözleşmesinde, sözleşme tarihi itibarıyla herhangi bir tutara yer verilmemişse, bu sözleşmenin damga vergisine tabi tutulmaması gerektiği kanaatindeyiz. Zira Damga Vergisi Kanunu’nun 10’uncu maddesi uyarınca nispi verginin doğabilmesi için kâğıdın belli bir parayı ihtiva etmesi gerekmektedir. Bedel içermeyen sözleşmelerde bu şart gerçekleşmediğinden, sözleşme düzenleme tarihinde damga vergisi doğmaz.

Ancak hizmetin mahiyeti gereği, söz konusu sözleşmeye istinaden düzenlenen iade raporları ile tutar oluşmakta bu rapor ile ilk sözleşmeye atıf yapılarak sözleşme bilgileri girildiği de dikkate alındığında, sözleşme tutarı raporun düzenlendiği ay itibarıyla belirgin hale gelmektedir. Bu durumda, rapor tarihi itibarıyla oluşan tutarın, ilgili ayda (iade raporunun düzenlendiği ayda) damga vergisinin beyanına konu edilmesi gerektiği yönünde bir değerlendirme yapılması yerinde olacaktır. Bu yaklaşım, hem vergilendirme açısından maddi olayın gerçekleştiği anı esas almakta hem de vergiden kaçınma riskini bertaraf etmektedir.

Belirli Bir Tutarı İhtiva Etmeyen Hizmet Sözleşmelerinde Damga Vergisi Uygulaması yazısı ilk önce Vergi Davaları üzerinde ortaya çıktı.

Sponsorluk, bir işletmenin bir ürünü, markayı veya hizmetini tanıtmak amacıyla yapılan harcamalardır. Bu harcamalar, ticari kazanç elde edilmesi ile doğrudan ilişkili olmayan veya ilişkisi ölçülemeyen, sosyal amaçlar için yapılan harcamalardır.
Vergiden Düşüş Oranları:
• Amatör spor dalları: Sponsorluk harcamaları %100 oranında vergiden düşülebilir.
• Profesyonel spor dalları: Sponsorluk harcamaları %50 oranında vergiden düşülebilir.
Bu düşüş oranları, yıllık beyanname ile bildirilecek gelirlerden indirim konusu yapılabilir.

AMATÖR SPOR DALLARI İÇİN SPONSOR HARCAMALARI VE AVANTAJLARI NELERDİR:

Amatör spor dalları için sponsor harcamaları, spor kulüpleri ve federasyonlar için önemli bir finansal kaynak oluşturur. Bu harcamaların avantajları şunlardır:
1. Finansal Destek: Sponsorluk harcamaları, spor kulüplerinin ve federasyonların faaliyetlerini sürdürmesine olanak tanır. Bu, sporcuların maliyetlerini karşılayarak, spor ekipmanlarına, tesislerin bakımına ve sporcu transferlerine destek olur.
2. Vergi İndirimleri: Gelir ve kurumlar vergisi kanunlarına göre, amatör spor dalları için yapılan sponsorluk harcamalarının tamamı, profesyonel spor dalları için ise %50’si vergi matrahının tespitinde indirim olarak kabul edilir.
3. Tanıtım ve Pazarlama: Sponsorluklar, sponsorların markalarını tanıtmalarına ve geniş kitlelere ulaşmalarına yardımcı olur. Bu, hem sponsorlara hem de spor kulüplerine ve sporculara fayda sağlar.
4. Toplumsal Yararlar: Sponsorluklar, toplumsal yararlar yaratmaya yönelik faaliyetlerde de önemli bir rol oynar. Bu, sporun yaygınlaşmasına ve toplumda sağlık ve eğitim gibi sosyal değerlerin artırılmasına katkıda bulunur.
5. Destek ve İletişim: Sponsorlar, spor kulüpleri ve federasyonlarla iletişim kurarak, ortak projeler ve etkinlikler düzenleyebilirler. Bu, hem sporcular hem de spor kulüpleri için faydalı olur.
Bu avantajlar, amatör spor dallarının sürdürülebilirliğini ve gelişimini sağlamak için kritik öneme sahiptir.

SPONSORLUK HARCAMALARI NELERDİR:

Bu harcamalar, sponsor olan kurum veya kişinin, sponsor olduğu etkinlik veya faaliyete yaptığı finansal veya ayni destekleri kapsar. İşte bazı örnekler:
Ayni Destekler
1. Spor Malzemesi: Sporcuların veya takımların ihtiyaç duyduğu kıyafetler, ayakkabılar, antrenman ekipmanları gibi malzemeler.
2. Saha, Salon veya Tesis Kiraları: Resmi spor organizasyonları için gerekli olan mekanların kiralanması.
3. İaşe, Seyahat ve İkamet Giderleri: Sporcuların yemek, ulaşım ve konaklama giderleri.
4. Spor Tesisleri: Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğü’nün onayladığı spor tesislerine yapılan ayni ve nakdi harcamalar.
5. Transfer ve Bonservis Ücretleri: Sporcuların transferlerini sağlamak amacıyla ödenen bonservis ücretleri.
6. Primler ve Ödüller: Spor müsabakaları sonucunda sporculara veya spor adamlarına verilen ayni ve nakdi ödüller.
Nakdi Destekler
1. Doğrudan Para Yardımı: Sponsorluğun belirli bir faaliyete veya organizasyona doğrudan para aktarımı.
2. Genel Finansman: Spor kulüpleri veya organizasyonlarına yapılan genel finansman destekleri.

SPONSORLUK KAPSAMINA GİRMEYEN HARCAMALAR:

Sponsorluk kapsamına girmeyen harcamalar genellikle doğrudan ticari kazanç elde etmeye yönelik veya sosyal amaç taşımayan harcamalardır. İşte bazı örnekler:
1. Reklam Harcamaları: Kurumun tanıtımını ve doğrudan ticari fayda sağlamayı amaçlayan harcamalar sponsorluk kapsamında değerlendirilmez. Örneğin, bir şirketin spor sahalarına veya spor ekipmanlarına logosunu yerleştirerek yaptığı harcamalar reklam gideri olarak kabul edilir.
2. Sosyal Amaç Taşımayan Harcamalar: Spor faaliyetlerine veya sporculara doğrudan fayda sağlamayan harcamalar sponsorluk kapsamında değerlendirilmez. Örneğin, bir spor etkinliğine katılım için yapılan seyahat masrafları doğrudan spor faaliyetiyle ilişkili değilse bu tür harcamalar sponsorluk kapsamında sayılmaz.
3. Kurumun İç Giderleri: Kurumun kendi iç işleyişi veya operasyonları için yaptığı harcamalar sponsorluk kapsamında değerlendirilmez. Örneğin, bir spor kulübünün ofis malzemeleri veya yönetim giderleri bu kapsama girmez.
4. Vergi Borcu Olan Kurumların Harcamaları: Vergi borcu olan kurumlar, sponsorluk harcamalarını indirim olarak dikkate alamazlar. Bu nedenle, sponsorluk harcamalarının vergi avantajından yararlanabilmesi için ilgili kurumun vergi borcunun bulunmaması gerekmektedir.
Bu harcamalar, sponsorluk olarak değil, diğer işletme giderleri veya reklam giderleri olarak muhasebeleştirilir ve vergi beyanname üzerinden buna göre indirim konusu yapılır.

SPONSOR HARCAMALARININ BELGELENDİRİLMESİ:

Sponsorluk harcamalarını belgelendirmek, vergi matrahından indirim yapabilmek için kritik bir adımdır. İşte bu süreçte dikkat etmeniz gereken temel noktalar:
Ayni Harcamalar İçin Belgelendirme:
1. Fatura: Ayni olarak yapılan sponsorluk desteği için fatura düzenlenmelidir. Fatura üzerinde, teslimin sponsorluk amacıyla yapıldığı, malzemelerin cinsi, nev’i ve miktarı gibi bilgiler yer almalıdır. Fatura, sponsorluk hizmetini alan kişi veya kurum adına düzenlenmelidir.
2. Alındı Makbuzu: Sponsorluk hizmetini alan kişi veya kurum, ayni destek aldığında bir alındı makbuzu düzenlemelidir. Makbuzda, bağışlanan malzemelerin değerleri, cinsi, miktarı gibi bilgiler yer almalıdır.
Nakdi Harcamalar İçin Belgelendirme:
1. Banka Dekontu veya Makbuzu: Nakdi sponsorluk desteği banka üzerinden yapıldığında, bankadan alınan dekont veya makbuz tevsik edici belge olarak kullanılmalıdır. Dekontta veya makbuzda, paranın sponsorluk amacıyla yatırıldığına dair bir ifade bulunmalıdır.
2. Alındı Makbuzu: Nakdi destek elden yapıldığında, sponsorluk hizmetini alan kişi veya kurum, alınan tutar için bir alındı makbuzu düzenlemelidir. Makbuzda, alınan paranın sponsorluk amacıyla verildiği belirtilmelidir.

Ayrıca;
• Sözleşme: Sponsorluk harcamaları için sponsorluk hizmeti alan ile sponsor arasında yazılı bir sözleşme yapılmalıdır. Sözleşmede, her iki tarafın hak ve yükümlülükleri belirtilmelidir.
• Vergi Borcu Olmamalı: Sponsorluk yapan kişinin veya kurumun vergi borcu olmamalıdır.
• Belge Düzeni: Vergi Usul Kanunu’na uygun olarak düzenlenmiş belgeler kullanılmalıdır.

SPONSORLUK KAPSAMINDA HİZMET VEREN ÜÇÜNCÜ KİŞİLERE VERİLEN ÖDEMELER NASIL BELGELENDİRİLİR:

Sponsorluk kapsamında spor kulüplerine hizmet veren üçüncü kişilere yapılan ödemelerin belgelendirilmesi, yasal ve düzenleyici gerekliliklere uygun olarak yapılmalıdır. İşte bu tür ödemeleri nasıl belgelendirileceği hakkında dikkat edilmesi gereken noktalar:

Ayni ve Nakdi Ödemelerin Belgelendirilmesi
1. Fatura Düzenlenmesi: Üçüncü kişilere yapılan ayni veya nakdi ödemeler için mutlaka fatura düzenlenmelidir. Bu faturada, hizmetin türü, miktarı, bedeli ve hizmetin sponsorluk amacıyla yapıldığına dair net bilgiler yer almalıdır. Uygulamada hizmeti alan spor kulübü vergi mükellefi ise fatura hizmeti alan spor kulübü adına kesilmekte, spor kulübü de sponsora yansıtma faturası kesmektedir. Yapılan son yasal düzenleme ile tüm spor kulüplerine vergi mükellefiyeti getirildiği dikkate alındığında bu yöntemin daha uygun olacağı açıktır. Özellikle hizmet temini durumlarında faturanın doğrudan sponsora kesilmesi, vergi usul kanunu fatura tanımlarına uygun düşmemektedir.
Alındı Makbuzu: Üçüncü kişilere yapılan nakdi ödemeler için alındı makbuzu alınmalıdır. Bu makbuzda, alınan tutar, hizmetin sponsorluk kapsamında olduğuna dair açıklama ve diğer gerekli detaylar yer almalıdır.
2. Sözleşme: Üçüncü kişilerle yapılan hizmetler için mutlaka yazılı bir sözleşme yapılmalıdır. Bu sözleşmede, her iki tarafın hak ve yükümlülükleri, hizmetin kapsamı ve ödeme koşulları gibi bilgiler yer almalıdır.

Banka Dekontu ve Makbuzlar
1. Banka Dekontu: Ödeme banka üzerinden yapıldıysa, banka dekontunda paranın sponsorluk hizmeti amacıyla yatırıldığına dair bir açıklama bulunmalıdır. Bu dekont, ödeme belgelenmesinde kullanılabilir.
2. Makbuzlar: Nakdi ödemeler için makbuz alınması önemlidir. Bu makbuzda, ödeme yapılan tutar, hizmetin sponsorluk amacıyla gerçekleştirildiği bilgisi ve diğer detaylar yer almalıdır.

Genel Belgeler:
1. Hizmet Teslim Tutanakları: Hizmetin yerine getirildiğine dair tutanaklar düzenlenmeli ve her iki tarafça imzalanmalıdır.
2. Vergi Usul Kanunu’na Uygun Belgeler: Tüm belgelerin Vergi Usul Kanunu’na uygun olarak düzenlenmesi ve saklanması gerekmektedir.

Kaynaklar:
Türkiye’de 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu’193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğü Sponsorluk Yönetmeliği

SPONSORLUK HARCAMALARI VE BELGELENDİRİLMESİ yazısı ilk önce Vergi Davaları üzerinde ortaya çıktı.

Zincirleme İşlem Açısından,

Bilindiği üzere sahte fatura düzenlenme fiili neticesinde sahte fatura kullanma durumları oluşabilmektedir. İdare hukuku alanında zincirleme işlemin bir benzerini vergi alanındaki sahte belge işlemlerinde görebilmekteyiz. Genel olarak bir A firması hakkında tam inceleme olarak tabir edilen sahte belge düzenleme incelemesi yapılmakta ve bu firma sahte belge düzenleyicisi ilan edilmektedir.

A firması sahte belge düzenleyicisi ilan edildikten sonra A firmasından mal ve hizmet alan B, C, D, ve E firmaları da sahte belge kullanıcısı olarak kabul edilmekte, bunlar hakkında sahte belge kullanıcısı olarak sahte belge kullanma diye tabir edilen sınırlı inceleme yapılmaktadır. Uygulamada sahte fatura düzenleyicisi firma hakkında Teknik Raporu düzenleyen Vergi Müfettişi rapor ekinde bağlı bulunduğu başkanlığa incelenecek mükellefler listesi vermekte ve bu listeler ilgili komisyonlarca incelemeye dönüştürülmektedir.

B, C, D, ve E firmaları hakkında yapılan sınırlı incelemelerde A firmasının sahte belge düzenleyicisi olduğundan hareket edilmekte vergi mahremiyeti kapsamında sınırlı bilgiler verilerek, A firması tarafından düzenlenen faturaların tarih, ödeme bilgileri ve taşıma irsaliyeleri gibi sınırlı bilgiler ile sahte belge kullanıcısı nezdinde tutanak düzenlenip vergi tarhiyatı yapılmaktadır.

İdari İşlemin Sebep Unsuru Açısından,

Sahte fatura düzenleyen firma incelemesi yapılıp buna bağlı olarak diğer bu firmadan mal ve hizmet alan diğer firmaların incelenmesi aynı zamanda ikinci işlemin sebep unsurunu oluşturmaktadır. Bir önceki bölümde bahsettiğimiz gibi ilk işlem yapıldıktan sonra bu işleme bağlı olarak A firması sahte fatura düzenlediği varsayımı ile ikinci firmaların sahte fatura kullanma sonucuna ulaşılmaktadır.

Kısaca belirtecek olursak A firması hakkında inceleme yapılmamış olsaydı ikinci durum yani B, C, D ve E firmalarının incelemesi söz konusu dahi olmazdı. İlk olarak sahte fatura düzenleyicisi firma hakkında yapılan bir hata varsa bu durum diğer firmaların incelemeleri de sakat hale getirecektir. Diğer bir ifadeyle mahkeme sahte fatura düzenleme fiilini geçerli görmediği halde bu durum göz ardı edilerek sahte fatura kullanma incelemesi yapılmaktadır.

Düzenleyici Sahte Fatura Raporlarına Dava Açılması,

Bilindiği üzere teknik raporların idari hazırlık işlemi olarak kabul edilmesi nedeniyle dava açılamamakta bu işlemlere vergi ceza ihbarnamelerine dava açılabilmektedir. Bu aşamada süre kaçırılmaması mükellefler açısından elzemdir.  Sahte fatura zanlısı mükellefler vergi ceza ihbarnamelerine dava açtıkları zaman ödenmesi gereken vergi kesinleşmemektedir.

Ancak sahte fatura düzenleyicisi firmanın dava açmış olması sahte fatura kullanma incelemesi kapsamında bir etkisi bulunmamaktadır. Sahte fatura kullanma incelemeleri yeni bir kullanma raporu ve vergi ceza ihbarnamesi gerektirdiğinden ayrıca bir dava açılması gerekmektedir. Bizim buradaki görüşümüz, ilk düzenleyici firmanın dava açtığı durumu sahte fatura kullanma durumlarında eğer dava açılmışsa dava dilekçesinde belirtilerek bekletici mesele yapılmasının mahkemeden istenmelidir.

Uzlaşılan Vergilere Dava Açılamaması,

213 Sayılı Vergi Usul Kanunu’nun Ek Madde 6 – (Ek: 19/2/1963-205/22 md.) hükmüne göre “Uzlaşma komisyonlarının tutacakları uzlaşma tutanakları kesin olup gereği vergi dairelerince derhal yerine getirilir. (Değişik: 23/6/1982-2686/46 md.) Mükellef veya adına ceza kesilen; üzerinde uzlaşılan ve tutanakla tespit olunan hususlar hakkında dava açılmaz ve hiçbir mercie şikayette bulunamaz.” Hükmünü içermektedir.

A firması hakkında düzenleyici raporu yazılsa ve B firması bu kapsamda sahte fatura kullanma yönünden incelense ve adına tarh edilen vergi ve cezalara uzlaşması durumunda, A firmasının dava açıp kazansa dahi B firmasının konu hakkında dava açmasına ve şikayette bulunmasında kanuni bir imkân bulunmamaktadır.

Mükellefler uzlaşma yapmadan önce sahte fatura düzenlediği iddia olunan firmalara ulaşıp vergi ceza ihbarnamelerine dava açılıp açılmadığını araştırmaları ve bu hususu dava açma veya uzlaşma yönünden yapacakları değerlendirmede dikkate almaları gerekmektedir.

Vergi İdaresi, Düzenleyici Raporlarının Mahkemede Düşmesini Dikkate Alınmamaktadır,

Vergi İdaresi bünyesinde vergi inceleme raporlarına açılan dava durumlarını takip eden organize bir mekanizma bulunmamaktadır.  Yani düzenleyici raporu mahkemede düşmüş olsa bile vergi idaresi bu rapora bağlı kullanma incelemelerini yapmaya devam etmektedir. Vergi idaresi 213 sayılı vergi usul kanunun kendisine verdiği ‘ödenmesi gereken verginin doğruluğunu tespit etmek ve sağlamak’ görevine uymamaktadır.  Düzenleyici raporu düşmüş ise sakatlanan bir idari işlem ile mükelleflerin cezalandırılmaması, hukuk devleti ilkesi ile bağdaşmadığı kanaatindeyiz.

Sahte fatura kullanma sebebiyle inceleme geçiren mükelleflerin sahte fatura düzenlediği iddia olunan firmalara ulaşıp, davaları kazanmışlar ise mahkeme kararlarını almalı ve inceleme tutanağında bu hususu kayıt altına aldırmaları ilerde açacakları mahkeme aşamasında lehlerine olacaktır.

TEKNİK RAPORU MAHKEMECE İPTAL EDİLEN SAHTE FATURA İNCELEMELERİ SORUNSALI yazısı ilk önce Vergi Davaları üzerinde ortaya çıktı.

Ticari Mallar Hesabı Niye Şişer:

Genellikle orta ölçekli alım ve satım yapan firmalar, belgeli olarak aldıkları ticari malları, belgesiz olarak sattıkları hallerde satış belgesi düzenlememekte buna mukabil bu mallar fiktif olarak görünmekte ve bu sebepten ticari mallar hesabının borç kalanı yüksek tutarlara çıkmaktadır.

Belgesiz satış yapılması sebebiyle satılan malların bedelleri firmaya gayri resmi olarak girmektedir. Gayri resmi olarak giren bu bedeller için bilanço makyajı yapılmakta ağırlıklı olarak Ortaklara Borçlar Hesabı kullanıldığı görülmektedir.

Bu malların bedelleri genellikle nakit olarak alınıp işletmenin banka hesaplarına aktarılıp yeni mal alımında kullanıldığından dolayı Ortaklara Borçlar Hesabı da yüksek tutarlarda alacak bakiyesi vermektedir. Genellikle bu bakiye tutarı için borç senetleri tanzim edilir veya bu tutarlar sermayeye ilave edilerek sermaye tutarı artırılır.

Çıkışı Yapılmayan Malları Tespit Etmek Neden Önemli:

Fiili stok sayımı neticesinde yapılacak bir kaydi envanter çalışması neticesinde yukarıdaki bölümde bahsettiğimiz işletme defter kayıtlarında olup ancak fiilen işletmede bulunmayan malların tespit edilmesi halinde firmalar cezai yaptırımlar ile karşılaşabilecektir Vergi incelemelerinde bu tür belgesiz satışlar için vergi aslı ve cezası kesilmektedir.

Ayrıca vergi idaresi yapmış olduğu risk analizlerinde stok miktarları yüksek olan firmaları riskli mükellefler kategorisinde değerlendirerek incelemeye sevk ettiği bilinmektedir. Bu tür durumların varlığı inceleme esnasında yaptırımlar ile karşılaşmanın yanında incelemeye girme gerekçesi olacağı hususu da göz önünde bulundurulmalıdır.

Kayıtlarda Olup Fiilen İşletmede Bulunmayan Ticari Mallar Sorunsalı yazısı ilk önce Vergi Davaları üzerinde ortaya çıktı.

153 Ticari mallar hesabı, ticari mallarda artış ve azalışa neden olan işlemlerin muhasebeleştirilmesinde kullanılan bir hesaptır. Ticari mallar hesabı bir varlık hesabıdır. Bu varlık hesabının diğer hesaplarla ilişkisinin bir denetçi gözü ile muhasebe bilgisi olmayanların bile anlayabileceği şekilde irdelenmesi makalemizin konusunu oluşturacaktır.

Tıp ilminde çekap ne ise muhasebe ve denetim işi ile uğraşanlarda ise aynı durum mizan için geçerlidir. Hemen belirtelim ki tıpkı insanlar için olduğu gibi firmalar da bire bir özdeş olmadığından her zaman aynı sonuçlar ile karşılaşılacağı anlamı çıkmamaktadır. Burada verilen bilgilerin ve ulaşılacak sonuçların her işletme için doğru olamayacağı, sadece okuyuculara konu hakkında fikir vereceği unutulmamalıdır.

Ticari Mallar Hesabı Tanımı:

Öğretide mamul ve hizmet üretimi dışında kalan, herhangi bir işleme tabi tutulmadan, herhangi bir değişikliğe uğramadan doğrudan satılmak amacı ile işletmeye alınan ticari mallar ve benzeri kalemleri ihtiva eden hesaba 153 Ticari mallar hesabı verilmektedir.

Bu hesap ticari faaliyet kapsamında, ticari malların satın alınması, bu malların bedelleri için borçlanılması, çek ve senet keşide edilmesi, çek ve senet ciro edilmesi, iade edilmesi, hurdaya çıkartılması, değer düşüklüğü tespit edilmesi, personele ayni ücret olarak verilmesi gibi işlemlerde bağlantılı bir hesap olarak kullanılmaktadır. Bu hesap aktif karakterli bir hesap olup sıfır ve borç kalanı vermektedir.

Ticari Mallar Hesabının Diğer Hesaplarla İşleyişi:

Ticari mallar hesabının doğrudan bağlantılı olduğu hesaplar ile karşılıklı işleyişleri aşağıdaki tablolar yardımıyla gösterilmiştir

Hesaba Yapılan Borç Kaydı İşlemleri:

…………………………………………….       /       ………………………………………….

153 Ticari Mallar Hesabı…………………..XX

100 Kasa Hesabı………………………………….XX

101 Alınan Çekler Hesabı………………………XX

102 Bankalar Hesabı…………………………….XX

103 Verlilen  Çek ve Ödeme Emirleri……….XX

150 İlk Madde Malzeme …………………………XX (Satılınca)

320 Satıcılar………………………………………….XX

321 Borç Senetleri…………………………………..XX

331 Ortaklara Borçlar………………………………XX(Ödeme Ortak Tarafından Yapılırsa)

…………………………………………………………………………………………………………

Hesaba Yapılan Alacak Kaydı İşlemleri:

………………………………..    / ……………………………………………………………….

100 Kasa Hesabı………………………………….XX      (Alıştan İade)

101 Alınan Çekler Hesabı…………………….. XX      (Alıştan İade)

102 Bankalar Hesabı…………………………… XX      (Alıştan İade)

103 Verlilen  Çek ve Ödeme emirleri……….XX      (Alıştan İade)

150 İlk Madde Malzeme ……………………..…XX(Üretimde Kullanılınca)

320 Satıcılar…………………………………………XX      (Alıştan İade)

321 Borç Senetleri…………………………………XX      (Alıştan İade)

621 Satılan Ticari Mallar Maliyeti  …….……XX……(Satış)

153 Ticari Mallar Hesabı…………………………..XX

………………………………………………………………………………………………

153 Ticari Mallar Hesabı için çapraz denetim yapabilecek hesaplar ve işleyişleri artış ve azalış şeklinde aşağıdaki tablo yardımıyla gösterilmiştir.

Mizan Okuma Açısından Ticari Mallar Hesabı:

Aşağıdaki örnekte yer verilen işletmeye ait mizanın ticari mallar hesabı aşağıdaki şekildedir.

Görüleceği üzere denetime konu olan mizanın ilk değerlerinde İşletmenin stoklarında, 44.151.944,59 TL tutarında ticari mal olduğu görünmektedir.  Bir vergi denetçisi, bu kayıt üzerinden, işletme nezdinde bir yoklama düzenletip fiili stokları tespit ettirebilir veya inceleme tutanağına malların yarısının satılıp belgesinin düzenlenmediğine ilişkin bir ifade yazarak tarhiyat yapabilir.

Ancak işletmeler 620 ve 621 Satılan Ticari Mallar Maliyeti muhasebe tekniğinde aralıklı üç ayda bir veya sürekli her satış başına kayıt düşülerek ticari mallar hesabı alacak bakiyesinden düşülmesi gerekmektedir. Mizanda 620 hesap grubuna ait bir kayıt yok ise işletmeye ait aynı dönemi ihtiva eden geçici vergi beyannamesini, isteyip gelir tablosundaki satış hesaplarına bakılarak, görülen rakamı ticari kar oranından arındırarak, ticari mallar hesabından çıkarıldığında, kalan bakiye bize ticari mallar hesabının borç bakiyesini verecektir.

Mizan okunur ve değerlendirilirken, mutlaka beyannameler ile birlikte çek edilmeli, beyanname ekindeki gelir tablosu kalemleri ile değerlendirilmelidir. Bir fark bulmuş olsak da acele edilmemeli, olayın sebepleri ve mahiyeti iyi araştırmalıdır.

Ticari Mallar Hesabı Mizan Denetimi yazısı ilk önce Vergi Davaları üzerinde ortaya çıktı.

Vergi Usul Kanunu 359. maddesi hükümlerine göre, vergi mükelleflerinin bu yükümlülüklerini ihlal etmeleri, yani düzenledikleri belgeleri ve tutmuş oldukları yasal defterleri vergi incelemesi yapan memurlara ibraz etmekten kaçınmaları halinde  ”Defter ve Belge İbraz Etmeme Suçu” oluşacak ve haklarında 18 aydan 5 yıla kadar hapis cezasına hükmolunabilecektir.

Defter belge ibraz edilmemesi, idari bir işlem olarak gerçekleşmesine rağmen kanun koyucular tarafından idari yaptırımların yanı sıra adli ceza öngörülmüştür. Bu ceza işlemler Vergi İnceleme Elemanınca Vergi Suçu Raporu düzenlenip vergi inceleme elemanının bağlı bulunduğu vergi idaresi bünyesindeki Rapor Okuma Komisyonu’nun mütalaası ile birlikte Cumhuriyet Savcılığı’na suç duyurusu şeklinde süreç başlamakta ve yükümlüler hakkında ceza davasına dönüşmektedir.

Suçun Manevi Unsurları

Ceza yargılama hukuku alanında manevi unsur, işlenen fiil ile kişi arasındaki manevi bağı ifade eder. Bu bağ kurulmadan suçun oluştuğundan söz edilemez. Suçun manevi unsuru denildiği zaman, fiilin kasten veya taksirle işlenmiş olması anlaşılır. Kast ve taksir haksızlık teşkil eden fiilin işleniş şeklidir.

Kast unsuru TCK madde 21/1’de tanımlanmıştır. Bu tanıma göre: “Kast, suçun kanuni tanımındaki unsurların bilerek ve istenerek gerçekleştirilmesidir.” Gerçekleştirilen eylem ile oluşacak sonucun önceden bilinip istenmesi şeklinde olur. Yani fail işlediği fiilin ön görülen sonucu gerçekleştireceğini bilir ve bunu ister.

Kastın öğeleri Kast, bilme ve isteme olmak üzere iki ana öğeden oluşur. Bilme ifadesinden anlaşılan, suç tipinde tanımlanan unsurların fail tarafından fiilin işlendiği sırada biliniyor olmasıdır. Mesela, hırsızlık suçlarında kastın mevcut olması için failin alıp götürdüğü malın başkasına ait olduğunu bilmesi gerekir.

Taksirli suç, kanunda taksirli şekline yer verilen suçtur. Bu nedenle, bir fiilin taksirli şeklinin cezalandırılabilmesi için bu konuda kanunda açık bir düzenleme mevcut olmalıdır. Nitekim, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.22/1’de “Taksirle işlenen fiiller, kanunun açıkça belirttiği hallerde cezalandırılır.” düzenlemesi hükme bağlanmıştır. Kanunda fiilin taksirli şekli düzenlenmemişse, kanunilik ilkesi gereği bahse konu fiil cezalandırılamaz.

Kanunları Bilmeme ve İbraz Etmeme

5237 sayılı TCK’nın ‘Kanununun Bağlayıcılığı’ başlıklı 4. maddesinde yer verilen “Ceza kanunlarını bilmemek mazeret sayılmaz.” kuralı işlenen fiilin suç olduğunun bilinmemesinin failin cezai sorumluluğunu ortadan kaldırmayacağını ifade etmektedir. Vergi kanunları yapısı birlikte bu hüküm birlikte değerlendirildiğinde pek de adil olmayan sonuçlar ortaya çıkacaktır. Uygulamada 213 sayılı VUK’un tebliğ Yapılacak Kimseler, başlığını taşıyan 94. maddesinde “Tebliğ, kendisine tebligat yapılacak kimsenin bulunmaması halinde ikametgah adresinde bulunanlardan veya işyerlerinde memur ya da müstahdemlerinden birine yapılır. (Muhatap yerine bu şekilde kendisine tebliğ yapılacak kimsenin görünüşüne nazaran 18 yaşından aşağı olmaması ve bariz bir surette ehliyetsiz bulunmaması gerekir.) hükmünü haizdir.

Bahsettiğimiz kanun hükümlerine göre, defter belge isteme yazısı tebliğ yapılacak kişiler basiretli bir tüccar olsa dahi, tebliğ başka bir kişiye arası bozuk bir aile ferdi veya patronuna kızan bir çalışanına yapılmışsa ve tebligattan bilgisi olmasa bile başka bir kişiye tebliğ edilen evrak yüzünden suçların şahsiliği prensibine aykırı olarak ceza alması muhtemel olacaktır. Dikkat edilirse kişinin kendisinin bilmesi mümkün değildir.  Bahsettiğimiz durumlarda kişinin haberdar olamaması durumu ortaya çıkmaktadır. Başka bir kişinin ihmali veya bilerek yaptığı bir durumdan, başka bir kişinin ceza alması durumu hem ceza kanunlarında tarif edilen kast unsuruna girmediği gibi kabul edilebilir bir durum da değildir.

Uygulamada Yaşanan Sorunlar

Maalesef ülkemizde vergi idaresi ile sorunu olan birçok kişi koda girmeleri ve vergisel alanda borçları sebebiyle firma ve şirketlerini başkaları üzerine kurdukları bilinmektedir. Bazen cezai ehliyeti olmayan şahıslara bile şirket kurdurulduğu görülmektedir. Bu durumlarda Vergi; İnceleme Elemanları olayın gerçek mahiyetine ulaşarak, şirket ve firmaların asıl sahiplerine ulaşmaya çalışmalıdırlar. Görünürde şirketi temsil eden kişiler olayların gerçek muhatabı olmayabilmektedir. Defter belge isteme fiilinde gerçek muhatap bu kişiler olmalıdır.

Uygulamada yaşanan başka bir sorun ise e tebligat alanında yaşanmaktadır. E tebligat kapsamında yükümlülere, defter belge isteme yazısı elektronik olarak tebliğ edilerek, beş günlük yasal süre geçince tebliğ edilmiş sayılarak yükümlüler hakkında süreç işletilebilmektedir. Normal şartlarda ulaşılabilecek bu mükellefler yaşanacak teknolojik sorunlar veya tatilde olmaları sebebiyle defter belge ibraz edememekte ve mağdur olmaktadırlar.

Mükelleflerin haberi olmadan defter belge ibraz edemedikleri bir başka konu kapıya çakma usulü ile tebliğde yaşanmaktadır. İkinci defa çıkarılan tebliğ evrakı da aynı sebeplerle tebliğ edilemezse, tebliğ evrakının gönderildiği idareden alınabileceği şerhini içeren bir pusula kapıya yapıştırılır. Bu durum, tebliğ alındısı üzerine şerh ve imza edilerek tebliğ evrakı, gönderildiği idareye iade edilir. Gerek posta memurlarının iş yükü gerekse kapıya çakılmadığının ispatı yükümlüler tarafından ispatlanamadığından bu durum mükellefler açısından bir kâbusa dönmektedir.

Değerlendirme ve Öneriler

Mevzuat hükümleri ve yapılan tespitler değerlendirildiğinde defter belge ibraz etmeme durumunda ilgili yükümlüye bizzat tebliğ yapılmadığı sürece ceza kanunları aşısından, tam anlamıyla kast unsurundan, bahsedebilmek haksızlık olacaktır. Zira mükellef açısından haberdar olmadığı bir belge yüzünden cezalandırılacak olması, hakkaniyete uygun düşmeyecektir. Bu durumda taksirden bile söz etmemiz ise ceza kanunda sayılan taksirli suçlardan birisi olarak defter belge ibraz etmeme durumu sayılmadığından mümkün olmayacaktır.

Mükellef hakkında suç duyurusu mükellefin kendi imzası ile Defter ve Belge İbraz Etme Yazısı usulüne uygun olarak tebliğ edilmesi şartına bağlanmasının yasal düzenlemeler ile zorunlu kılınmadığı sürece bu hakkaniyetsiz durum sürecektir. Bu yasal düzenleme yapılmadan mevcut uygulamaların sürmesi halinde hem vergi idaresinin hem de yargının iş yükünün artmasının önüne geçilemeyecektir.

Kast Unsuru Yönünden Defter Belge İbraz Etmeme yazısı ilk önce Vergi Davaları üzerinde ortaya çıktı.

Vergi İdaresinin Defter Belge İbrazı İle ilgili Uygulaması

Vergi Usul Kanunu’nun 253. maddesi, defter tutmak mecburiyetinde olanlara, tuttukları defterlerle kullanmak zorunda oldukları vesikaları, ilgili bulundukları yılı takip eden hesap döneminden başlayarak beş yıl süre ile muhafaza etme mecburiyeti getirmiş olup, aynı kanunun 256. maddesi ise mükelleflere, muhafaza etmek zorunda oldukları her türlü defter, belge ve karneler ile vermek zorunda bulundukları bilgilere ilişkin mikro fiş, mikro film, manyetik teyp, disket ve benzeri ortamlardaki kayıtlarını ve bu kayıtlara erişim veya kayıtları okunabilir hale getirmek için gerekli tüm bilgi ve şifreleri muhafaza süresi içerisinde yetkili makam ve memurların talebi üzerine inceleme için ibraz etme zorunluluğunu hükme bağlamıştır.

3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu’nun “Vergi İndirimi” başlıklı 29. Maddesinin birinci fıkrasında; mükelleflerin, yaptıkları vergiye tabi işlemleri üzerinden hesaplanan katma değer vergisinden bu Kanunda aksine hüküm olmadıkça, faaliyetlerine ilişkin olarak kendilerine yapılan teslim ve hizmetler dolayısıyla hesaplanarak, düzenlenen fatura ve benzeri vesikalarda gösterilen katma değer vergilerini indirecekleri; üçüncü fıkrasında ise; indirim hakkı vergiyi doğuran olayın vuku bulduğu hesap dönemi aşılmamak şartıyla, ilgili vesikaların kanuni defterlere kaydedildiği vergilendirme döneminde kullanılabileceği hükme bağlanmıştır.

Aynı Kanunun “İndirimin belgelendirilmesi” başlıklı 34. maddesinde; “Yurt içinden sağlanan veya ithal olunan mal ve hizmetlere ait Katma Değer Vergisi, alış faturası veya benzeri vesikalar ve gümrük makbuzu üzerinden ayrıca gösterilmek ve bu vesikalar kanuni defterlere kaydedilmek şartıyla indirilebilir.” hükmü yer almaktadır.

Yine Katma Değer Vergisi Kanunu’nun 54. maddesine göre de katma değer vergisi mükellefleri, tutulması mecburi defter kayıtlarını, bu verginin hesaplanmasına ve kontrolüne imkân verecek şekilde düzenlemek zorundadırlar. Anılan 54. maddenin lafzının açık olduğu, lafzın açık olduğu durumlarda başka türlü yorumda yapılamayacağına göre, mükellefler her durumda yasal defter ve belgelerini katma değer vergisi kontrolüne imkân verecek şekilde düzenlemek ve bulundurmak zorundadır.

Yukarıda yer alan KDV Kanununun ilgili maddeleri birlikte değerlendirildiğinde, vergi indiriminde esasa ilişkin iki şart öngörülmüş, bu iki şartın yerine getirilip getirilmediğini tespit ve tevsik etmek üzere iki şekil şartı getirilmiş olduğu görülür. Hangi vergilerin indirilebilir olduğu, asli şart olarak KDV Kanununun 29. maddede düzenlenmiş, bu şartı tamamlayıcı unsur olarak hangi vergilerin indirilmesinin kabul edilmeyeceği de aynı Kanunun 30. Maddesinde belirlenmiştir.

Bu nedenle indirim hakkının kullanılabilmesi için kanuni defterlerin inceleme elamanına ibraz edilmesi büyük önem taşımaktadır. Maliye Bakanlığı’nın 1991/4 sayılı KDV iç genelgesinde mükelleflerin defter ve belgelerinin zayi olduğu dönemlere ilişkin olarak yüklendikleri ve ilgili dönem katma değer vergisi beyannamelerinde indirim konusu yaptıkları vergilere ilişkin olarak yapılması gereken işlemler konusunda açıklama yapılmıştır.

Söz konusu İç Genelgeye göre, defter ve belgeleri çeşitli nedenlerle zayi olan mükelleflerin, bu dönemlere ilişkin olarak verdikleri katma değer vergisi beyannamelerinde indirim konusu yapılan vergileri gerçekten yüklenip yüklenmedikleri, defterlerine kaydedip kaydetmedikleri dolayısıyla indirime hak kazanıp kazanmadıklarının tespiti idare açısından mümkün değildir. Dolayısıyla indirim konusu yapılan bu vergilerin de kabul edilmemesi gerekmektedir. Çünkü inceleme elemanlarınca, indirim konusu yapılan katma değer vergisine ilişkin fatura ve benzeri belgeler ile bu fatura ve benzeri belgelerin yasal defterlere kayıt edildiğinin bizzat görülmesi gerekmektedir.

Vergi idarisi yukarıda vermiş olduğumuz mevzuat hükümleri doğrulusunda defter ve belge ibraz edilmemesi durumunda mükelleflerin indirilecek katma değer vergilerinin tamamını reddetmektedir.

213 Sayılı Vergi Usul Kanunu 134 Maddesi Yönünden Defter Belge İbraz Etmeme

Vergi Usul Kanununun 134 üncü maddesinde vergi incelemesinden maksadın, ödenmesi gereken vergilerin doğruluğunu araştırmak, tespit etmek ve sağlamak olduğu hüküm altına alınmıştır. Vergi inceleme elemanı kendisine tevdi edilen görev evrakı ve ekleri doğrultusunda vergi incelemesi yapmak vergi kayıp ve kaçağını en aza indirmesi bizzat kanun tarafından kendisine verilen bir görevdir.

Vergi Usul Kanununun 3. Maddesi ”Vergi kanunları lafzı ve ruhu ile hüküm ifade eder. Lafzın açık olmadığı hallerde vergi kanunlarının hükümleri, konuluşundaki maksat, hükümlerin kanunun yapısındaki yeri ve diğer maddelerle olan bağlantısı göz önünde tutularak uygulanır.” şeklinde hüküm altına alınmıştır.

Vergi Usul Kanunu hükümleri birlikte dikkate alındığında, Vergi idaresi her ne kadar defter ve belge ibraz edilmemiş olsa İndirilecek KDV’leri kabul etmeyecek dahi olsa mükellef tarafından sunulacak Onaylı Faturalar, Gümrük Beyannameleri Gibi Resmi Belgelerde yer alan KDV’leri ve Ba Bs Formları Ve Elektronik Faturalar doğrultusunda karşıt inceleme ile tespit edebileceği KDV tutarlarını kesinlikle İndirilecek KDV olarak dikkate almalıdır. Belirtmiş olduğumuz hususlar dikkate alınmadan indirilecek katma değer vergilerinin bizzat vergi idaresince reddedilmesi kanunun lafsına ve ruhuna uygun düşmeyecektir.

Uygulamada sıkça görüldüğü üzere vergi mükellefi daha önce defter belge ibraz etmiş ve bu defter ve belgeler müfettişi tarafından incelenmiş olsa dahi daha sonraki bir tarihte ibraz edilmemesi yine ilk bölümde bahsettiğimiz mevzuat uyarınca KDV reddi uygulanmaktadır. Vergi idaresi kendi inceleme elemanlarına dahi güvenmemektedir. Bu durum uygulamada bir çelişki olarak ortaya çıkmaktadır.

Öncelikle belirtelim ki İnceleme elemanı iş evrakında ve eklerinde belirtilen vergi kayıp ve kaçağı ile ilgilenmekle yükümlüdür.. Defter ve belge ibraz edilmemesi durumunda sadece indirilecek KDV’ler reddedilmekte ve inceleme yapılamayacağı için, ödenmesi gereken verginin doğruluğu tespit edilmeyecektir.

Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulu’nun Esas No: 2013/3 Karar No : 2019/1 Sayılı Kararı

Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulu’nun Esas No: 2013/3 Karar No : 2019/1 sayılı kararında: “Mücbir sebep olmaksızın defter ve belgelerini vergi inceleme elemanlarına ibraz etmeyen mükellefler adına yapılan cezalı tarhiyatlara karşı açılan davalarda; mükellefler tarafından yasal defterler ve belgelerin mahkemeye sunulabileceğinin ileri sürülmesi halinde, bu defter ve belgelerin davacı mükelleften istenilerek ve vergi idaresi de haberdar edilerek,  defterlerdeki kayıtlar incelenip, vergilendirmenin konusunu oluşturan KDV indiriminin dayandığı faturalarda bu verginin ayrıca gösterilip gösterilmediği, belgelerin yasal defterlere usulüne göre kaydedilip edilmediği ve temsil ettiği hukuki muamelenin gerçek olup olmadığına ilişkin bir hukuki değerlendirme yapılarak ve davanın tarafı olan vergi idaresinin görüşü de alınarak karar verilmesi gerekir.” şeklinde karar vermiştir.

Danıştay’ımızın verdiği içtihadı birleştirme kararı doğrultusunda defter ve belgeleri mükellefler incelenmek için vergi idaresine gönderilmek üzere sunabilmektedir.  Bu karar doğrultusunda vergi idaresinin İndirilecek KDV’leri reddetmesi mükelleflerin mahkemeye defter ve belgeleri ibraz etmesi sonucunda hükümsüz kalmaktadır.

Defter ve belgelerin mahkemeye sunulması durumu özellikle zaman aşımının son yılında defter ve belgeleri istenen mükelleflere inceleme elemanına defter belge ibraz etmeyip mahkemeye sunarak incelmeden kaçınma gibi bir fayda sağlama imkânı vermektedir. Gerekli yasal düzenlemeler yapılmaz ise bu durum kötüye kullanılabilme riski taşımaktadır.

Sonuç ve Değerlendirme

Bizim bu konudaki görüşümüz, incelme elamanı, kendisine verilen, ödenmesi gereken verginin doğruluğunu tespit etme ve sağlama doğrultusunda defter ve belgelere ulaşmaya çalışmalı, görev evrakında vergi kayıp ve kaçağına ilişkin hususlarda harici veriler üzerinden incelemesini yapmalıdır.

 İnceleme elemanı mükellefe ulaşma konusunda yetkilerini sonuna kadar kullanılmalı, örneğin bir tebligat ile yetinilmeyip 2. bir tebligat yapılmalı, muhasebecisine ulaşılıp mükellef haberdar edilmeli, hatta mükelleften defter ve belgeleri ibraz edemediği ve süre dahi verilse ibraz edilemeyeceği husussunda mükellef ile bir tutanak düzenlenmelidir.

Vergi incelme elamanı, indirilecek KDV’leri reddetse dahi, ödenmesi gereken verginin doğruluğunu tespit etmek ve sağlamak adına kendisine sunulan onaylı fatura, gümrük belgesi noter senedi gibi resmi evraklar ile tevsik edilen belgelere ilişkin KDV’ler ile bizzat karşıt inceleme yaparak tespit edeceği KDV’leri dikkate alması hem kanunun ruhuna hem de hakkaniyete uygun olacaktır.

 Ayrıca Danıştay’ımızın vermiş olduğu içtihadı birleştirme kararı doğrultusunda yasal bir düzenleme yapılmalı, defter ve belge ibraz etmemeye ilişkin özel usulsüzlük cezası defter belgeyi ibrazını zorunlu kılacak şekilde caydırıcı bir vergi güvenlik mekanizmasına dönüştürülmelidir.

Vergisel Açıdan Defter Belge İbraz Etmeme Sorunsalı yazısı ilk önce Vergi Davaları üzerinde ortaya çıktı.

İhbar ve ödül sistemine ilişkin uygulamalar 31.12.1931 Tarih ve 1990 Sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 1905 sayılı “Menkul ve Gayrimenkul Emval ile Bunların İntifa Hakları ve Daimi Vergiler Mektumatı Muhbirlerine Verilecek İkramiye Hakkında Kanun” hükümlerine göre yapılmaktadır.. Maliye Bakanlığı’nın 1905 Sayılı Kanun çerçevesinde muhbirlere ödenecek ikramiyelerle ilgili 11.07.1974 tarihli Genel Yazısı, Gelirler Genel Müdürlüğü’nün 22.11.1990 tarih ve 1990/1 Sayılı Vergi İhbarları İç Genelgesi ve 22.01.2003 Tarih ve 1993/2 Sayılı Genelgeler , vergi ihbarı ikramiyesi kurumunun uygulamasına yön vermiştir.
Belirtilen düzenlemelerde muhbir, ihbar konusu ve incelemelerle ilgili esaslar belirlenmiş olup bu esaslarda; ihbar ikramiyesinin ödenebilmesi için, ihbarla ilgili olarak yapılan inceleme sonucunda inceleme elemanı tarafından bulunan matrah farkının muhbirin verdiği bilgi ve belgelere dayanılarak bulunmuş olmasının gerektiği özellikle vurgulanmıştır.

İhbar İkramiyesi Tanımı

İhbarcılara yapmış oldukları ihbar neticesinde; ihbar edilen mükellefe tahakkuk eden verginin yüzde on üzerinden ihbar ikramiyesi hesaplanmakta olup; bunun bir bölü üçü nakden peşin ödenmektedir. Geri kalan kısım için ise tahsilattan ödenmesi yoluna gidilmektedir.

İhbar İkramiyesi Şartları

Vergi incelemelerinde beş yıllık zaman aşımı olduğundan yapılan ihbarlarda bu süre dikkate alınmalıdır. Zaman aşımı geçtikten sonra inceleme yapılmayacağından ihbar sonuçsuz kalacaktır.
İhbar dilekçesinde vergi kayıp ve kaçağına ilişkin somut bilgi ve belgeler olmalıdır. Bu bilgi ve belgeler yoksa sadece vergi kaçırıyor şeklindeki bir şikayet incelemeye dönüşmeyeceği gibi dönüşse de .ihbarımızla illiyet bağı olmayacağı için ikramiyeye hak kazanılmayacaktır.
İsimsiz ihbarda vergi incelemesi bitmeden ihbarcının ortaya çıkmalıdır. Aksi takdirde, inceleme bittikten sonra ihbara sahip çıkılması halinde ihbarcı doğru kişi olsa bile ihbar ikramiyesine hak kazanamayabilir. İncelemenin herhangi bir safhasında ihbarından vazgeçtiğini bildiren ihbarcıya ikramiye ödenmeyecektir, bu nedenle ihbarcı inceleme bitmeden ihbarından vazgeçmemelidir.
İhbarcının vergi kaçırmaya dahil olup olmamasının önemi bulunmamaktadır. Bir mükellefin vergi kaçırdığını bilen ve delilleriyle bu kaçakçılığı haber veren muhbirin bu mükellefin ortaklarından veya çalışanlarından ya da kan veya hısımlık bağı ile bağlı olduğu birinin olması ikramiye ödenmesine engel değildir.

İhbar İkramiyesi Kapsamı,

1905 sayılı Kanun yürürlüğe girdikten sonra günümüze kadarki dönemde birçok vergi kaldırılmış veya değiştirilmiş ya da uygulama alanı kalmamıştır. Kurumlar Vergisi, Katma Değer Vergisi ve Gelir Vergisi ihbar ikramiyesi kapsamındadır. Süreksiz vergiler ve bir defaya mahsus çıkartılan ek vergiler ihbar ikramiyesinin kapsamının dışındadır. İhbar ikramiyesinin kapsamına saydığımız vergiler ve sadece bu vergi asılları ve bu asıllara bağlı vergi zıyaı cezaları dahildir. Bunun haricinde bu vergilere bağlı gecikme zammı, gecikme faizi, usulsüzlük ve özel usulsüzlük gibi cezalar ihbar ikramiyesinin kapsamının dışındadır.

İhbar İkramiyesi Alamayacak Olanlar

1905 sayılı Kanunun 6’ncı maddesinin son fıkrası Vergi Usul Kanununun 5. maddesi dikkate alınarak değerlendirildiğinde:
• Vergi incelemeleri ve muameleleri ile uğraşan memurlar, Vergi kanunlarına göre oluşturulan komisyonlara katılanlar, Danıştay, bölge idare mahkemeleri ve vergi mahkemelerinde görevli olanlar, Vergi işlerinde görev yapan bilirkişiler,
Tarafından yapılan vergi ihbarı sonucu doğacak matrah farkı için ihbar ikramiyesi ödenmeyecektir.

Sözlü İhbarlar

İhbarın dilekçe ile yapılması esastır, ancak sözlü ihbarın da bir tutanağa geçirilerek muhbirin imzası ve gerekli diğer bilgilerin alınması suretiyle işleme konulmasının önünde hukuki bir engel bulunmamaktadır. Uygulamada, yetkili makamlara şahsen gelerek ihbarda bulunan kişilerden kimlik bilgileri istenmekte, ihbar formuna ihbar konularıyla birlikte kimlik bilgileri de yazılıp imzalattırılmakta ve teyit formunun bir sureti ihbarcıya verilmektedir. Tutanağa geçirilmeden sadece sözlü olarak yapılan ihbarlara istinaden inceleme yapılıp, ikramiye ödenmesi mümkün değildir.

İhbarın Asılsız Çıkması Durumu

Muhbirin kimliğinin gizli tutulması uygulaması, gerçek ihbarlara ilişkindir. İhbarın asılsız çıkması durumunda muhbir, kimliğinin gizli tutulması hakkından yararlanamaz. 213 Sayılı VUK’un 142. Maddesi hükmüne göre İhbar üzerine yapılan aramada ihbar sabit olmazsa nezdinde arama yapılan kimse muhbirin adının bildirilmesini isteyebilir, bu takdirde, vergi dairesi muhbirin ismini bildirmeye mecburdur, şeklinde hüküm mevcuttur.

:

İhbar İkramiyesi yazısı ilk önce Vergi Davaları üzerinde ortaya çıktı.

4 sıra no’lu Vergi Beyannamelerinin Serbest Muhasebeci ve Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlerce İmzalanması Hakkında Genel Tebliği ile müşterek müteselsil sorumluluk uygulamasında kapsam genişletilerek, bilerek kullandıkları veya harici araştırmayı gerektirmeden sahte veya muhteviyatı itibariyle yanıltıcı olduğu anlaşılabilen belgeleri ve miktar veya tutar itibariyle işletmenin faaliyet konusu veya iş hacmiyle mütenasip olmayan belgeler ile ticari örf ve teamüle uygun olmayan belgelerin kaydedilmesini meslek mensupların müşterek ve müteselsil sorumluluklarına dahil etmiştir.

Vergi Usul Kanunu’nun mükerrer 227. Maddesi Maliye Bakanlığı’na yetki vermiş ise de 4 sıra no’lu Tebliğ ile bu yetkiyi kanunun sınırlarını aşacak şekilde genişletmek, vergi resim harç ve benzeri yükümlülüklerin ikincil düzenleyici işlemler ile aşılamayacağı ilkesine ters düşüldüğü kanaatindeyiz.

Yapılan yasal düzenlemeler ile müşterek müteselsil sorumluluk, üç başlık altında toplanmaktadır.

1- Meslek Mensuplarının İmzaladıkları Beyannamelerde Yer Alan Bilgilerin Defter Kayıtlarına Ve Bu Kayıtların Dayanağını Teşkil Eden Belgelere Uygun Olmamasından Dolayı Müşterek Müteselsil Sorumluluk.

2- Bilerek Kullandıkları Veya Harici Araştırmayı Gerektirmeden Sahte Veya Muhteviyatı İtibariyle Yanıltıcı Olduğu Anlaşılabilen Belgeler Yönüyle Sorumluluk Müşterek Müteselsil Sorumluluk.

3- Miktar Veya Tutar İtibariyle İşletmenin Faaliyet Konusu Veya İş Hacmiyle Mütenasip Olmayan Belgeler İle Ticari Örf Ve Teamüle Uygun Olmayan Belgelerin Kaydedilmesi Açısından Müşterek Müteselsil Sorumluluk.

4 Sıra No’lu Genel Tebliğin V/A bölümünde açıklandığı üzere Vergi Usul Kanununun 135’inci maddesinde sayılan vergi inceleme elemanlarınca yapılan incelemeler neticesinde bir matrah farkı ortaya çıktığı takdirde, denetim elemanları, beyannameyi imzalayan meslek mensuplarının sorumluluklarının tespitini yapacak ve raporlarında belirteceklerdir. Bu aşamada Vergi İnceleme Raporları düzenlenmeden önce inceleme elemanınca meslek mensubunun ifadesinin de alınması gerekmektedir.

213 sayılı Vergi Usul Kanunun Vergi Kanunlarının Uygulanması ve İspat başlığını taşıyan 3. maddesi “İktisadi, ticari ve teknik icaplara uymayan veya olayın özelliğine göre normal ve mutad olmayan bir durumun iddia olunması halinde ispat külfeti bunu iddia eden tarafa aittir.” hükmünü  haizdir.

Özellikle sahte ve muhteviyat yönü ile sahte belge düzenleme ve kullanma durumlarında, özellikle meslek mensuplarının, kendilerine getirilen ve sistem üzerinde ekranlarına düşen belgeleri işledikleri ve kaydettikleri dikkate alındığında, sahte belge operasyonuna dahil olduğu yönünde kuvvetli delil ve belge olmadan sorumlu tutulmalarını hukuka ve vicdana sığmadığını vurgulamak isteriz.

Sahte belge düzenleme fiili Vergi inceleme elemanlarının ellerindeki onca yetkiye rağmen uzunca bir sürede ortaya konamamaktadır. Vergi mahremiyeti dolayısıyla devlet kurumlarından bile bilgi alamayan meslek mensuplarından kâhinlik beklenmektedir. Meslek mensubu hakkında hiçbir bulgu yokken sırf düzenleyicilerin defterlerini tutuyorlar diyerek cezalandırmak veya mahkemelerde sürünmeye bırakmak hukuk devleti ilkesi ile bağdaşmayacaktır.

Nitekim Danıştay 9. Dairesi 2033/342 esas 2023/2313 karar numarası ile  SMMM’lerin inceleme yetkisi bulunmadığından, sınırlı olarak sorumlu oldukları göz ardı edilerek asıl borçlu şirketin sahte fatura düzenlediğinden bahisle tarh edilen vergi ve cezalardan sorumlu tutulamayacakları yönünde karar vermiştir.

Nitekim Vergi Denetim Kurulu Sayı :E-55935724-010.07-10120 ve 03.08.2022 tarihli yazıları ile Vergi Müfettişlerince meslek mensuplarının sorumluluklarına ilişkin rapor düzenlenmesinde uyulması gereken usul ve esaslar belirlenmiş ve bu yönergeler halen yürürlüktedir. Özetle:

1. Mali Sorumluluk:
   • Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler, imzaladıkları beyannamelerde yer alan bilgilerin defter kayıtları ve belgelerle uyumsuzluğu halinde sorumlu olurlar.
   • Yeminli Mali Müşavirler, düzenledikleri tasdik raporlarının doğruluğundan sorumludurlar ve rapor doğruluğuna bağlı olarak vergi kaybından mükellefle birlikte sorumlu tutulurlar.
   • Meslek mensuplarının sorumluluğu, mükellefler tarafından sunulan belgelerle sınırlıdır.
2. Savunma Hakkı:
   • Vergi Müfettişleri, cezai, disiplin veya mali sorumluluk gerektiren durumlarda meslek mensuplarının yazılı savunmasını isterler. Savunma için 30 gün süre tanınır.
   • Savunma isteme yazısında iddialar, dayanaklar, sorumluluk doğuran fiillerin hukuki dayanakları, aydınlatıcı sorular ve rapor değerlendirme komisyonunda dinlenme hakkı belirtilir.
3. Raporlama:
   • Görüş ve Öneri Raporlarında, meslek mensuplarının sorumluluk doğuran fiilleri, mevzuata aykırılıklar ve bu fiillerin sonuçları açıkça belirtilir.
   • Tespit edilen fiiller ile vergi kaybı arasındaki illiyet bağı somut delillerle desteklenir.
4. Ceza Önerisi:
   • Vergi Müfettişleri, disiplin sorumlulukları tespit edilen meslek mensuplarına ceza önerisi getirmezler; sadece neden-sonuç ilişkisini ortaya koyar.
5. Ayrı Değerlendirme:
   • Disiplin sorumluluğu raporları düzenlenmiş olmaları, mali sorumluluk raporlarının da düzenleneceği anlamına gelmez. Her bir sorumluluk türü ayrı ayrı değerlendirilir.
6. Dinleme Hakkı:
   • Rapor Değerlendirme Komisyonları, gerekli gördüklerinde veya talep halinde meslek mensubunu dinlerler.

Muhasebeciler Hakkında Müşterek Müteselsil Sorumluluk yazısı ilk önce Vergi Davaları üzerinde ortaya çıktı.

I- İBKB Nedir?

*************************************************************************************************

İHTARNAME ÖRNEĞİ

*********************************************************************************************************

Vergi Dairesi tarafından gönderilen ihtarname tebliğ alındıktan sonra; söz konusu yazının tarih ve sayısına atıfta bulunarak (ilgi tutarak), mücbir sebep veya haklı durumun varlığını açıklayan cevabi bir dilekçe hazırlanmalıdır. Bu dilekçe ile 90 günlük yasal ek süre talebinde bulunulması gerekmektedir. Başvuru işlemi, vergi dairesine elden yapılabileceği gibi, zaman kaybını önlemek adına İnteraktif Vergi Dairesi (Dijital Vergi Dairesi) sistemi üzerinden elektronik ortamda da gerçekleştirilebilir.

**********************************************************************************************************

EK SÜRE TALEP DİLEKÇESİ

****************************************************************************************************

III- İHRACAT BELDELİ KABUL BELGESİ DÜZENLENMESİ İÇİN BANKA İLE İLETİŞİME GEÇME

Banka Süreci Nasıl Yönetilmeli? Süre uzatımını aldıktan sonraki en önemli adım, bankanızın İBKB işlemlerini yürüten personeliyle doğrudan iletişime geçmektir. Temsilcinizden iki belge isteyin:

1. Mesnet Bedelleri Listesi: Banka sisteminde görünen, yurtdışından gelmiş paraların listesi.

2. Talimat Örneği: Bankanın kabul ettiği standart dilekçe formatı.

Sadece kendi defter kayıtlarınıza güvenmeyin; bankanın gönderdiği liste ile kendi kayıtlarınızı karşılaştırarak talimat yazın. Bu sayede tutar uyumsuzluklarının önüne geçer ve süreci hızlandırırsınız.

********************************************************************************************************

MESNET BEDELİ ÖRNEĞİ

*********************************************************************************************************

Talimat örnekleri bankadan bankaya farklılık göstermekte ise de özü itibariyle birdir. Talimat örneğinde dikkat edilecek ilk husus ihracat beyannamesine bağlanacak  yurda gelen ihracat bedelinin tutar ve tarih olarak yazılmasıdır. İkinci husus ise Türk lirasına çevrilecek ihracat bedelinin brüt olarak yazılmasıdır. Talimat yazısında yüzde olarak belirlenen tutar üzerinden Türk lirasına çevrileceğinden brüt olarak yazılmaz ise aksi kararlaştırılmamışsa eksik olarak Türk lirasına çevrileceğinden ikinci bir işlem yapmak zorunda kalabilirsiniz.

************************************************************************************************************

TALİMAT YAZISI ÖRNEĞİ

Talimat örnekleri bankadan bankaya şekil olarak farklılık göstermekte ise de özü itibariyle birdir.

**************************************************************************************************************

Yüksek Tutarlı İşlemlerde “Kısmi Kapama” İmkanı

İhracat bedelinin yüksek olması veya elinizdeki döviz bakiyesinin o an için bedelin tamamını kapatmaya yetmemesi durumunda, işlemi tek seferde yapmak zorunda değilsiniz. Mevzuat, aynı Gümrük Beyannamesi (GB) için birden fazla talimat verilerek parçalı İBKB düzenlenmesine olanak tanımaktadır.

Bu durumda dikkat edilmesi gereken en kritik nokta; parçalı olarak düzenlenen tüm İhracat Bedeli Kabul Belgelerinin (İBKB) kaybolmadan bir dosyada birleştirilmesi ve Vergi Dairesine toplu halde ibraz edilmesidir.

IV- İHRACAT BELDELİ KABUL BELGESİ DÜZENLENMEYECEK İHRACAT İŞLEMLERİ

4.1. TAM İSTİSNA TANINAN ÜLKELER (33 ÜLKE)

TCMB İhracat Genelgesi uyarınca, ekonomik veya politik zorluklar nedeniyle bankacılık sisteminin etkin çalışmadığı kabul edilen aşağıdaki ülkelere yapılan ihracat işlemlerinde, bedelin yurda getirilme zorunluluğu yoktur.

Listeye; Demokratik Kongo Cumhuriyeti, Güney Sudan, Mali ve Kongo Cumhuriyeti eklenmiş; Mısır ve Suudi Arabistan listeden çıkarılarak tekrar getirme zorunluluğu kapsamına alınmıştır.

4.2. %50 ORANINDA İSTİSNA TANINAN ÜLKELER (9 ÜLKE)

Aşağıdaki ülkelere yapılan ihracat işlemlerinde, GB’de (Gümrük Beyannamesi) yer alan tutarın %50’sinin yurda getirilmesi zorunludur. Kalan %50’lik kısım ihracatçının serbest tasarrufuna bırakılmıştır.

Libya’nın eklenmesiyle bu liste 9 ülkeye yükselmiştir.

4.3. 15.000 USD ALTI İŞLEMLER VE “TERKİN” AVANTAJI

T.C. Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın talimatları doğrultusunda; tutarı 15.000 USD (veya karşılığı döviz) tutarını aşmayan ihracat işlemleri için İBKB düzenlenme zorunluluğu bulunmamaktadır.

Uygulamada Stratejik Bir Çözüm: “Bakiye Terkini”

Yüksek tutarlı ihracat dosyalarında, kur farkı, banka masrafı veya alıcının eksik ödemesi gibi nedenlerle küçük bakiyelerin açıkta kalması sıkça yaşanan bir sorundur. Bu noktada mevzuatın “Terkini Gerektiren Durumlar” maddesi firmalar lehine kullanılabilir.

Yöntem Şudur:

İhracat bedelinin büyük kısmı geldikten sonra, geriye kalan açık bakiye 15.000 USD’nin altına düştüğü anda, bankanıza başvurarak “Kalan tutarın 15.000 USD altı muafiyet kapsamında terkin edilerek (silinerek) dosyanın kapatılmasını” talep edebilirsiniz. Böylece kalan o küçük tutar için yeni bir İBKB düzenlemek veya eksik bakiye için peşine düşmek zorunda kalmazsınız. Dosyanız “Terkren” (Cancellation) kapatılır.

4.4. HİZMET İHRACATI (BANKACILIK VS. VERGİ MEVZUATI FARKI)

Hizmet ihracatı (Yazılım, Mimarlık, Danışmanlık vb.), 32 Sayılı Karar kapsamında “Mal İhracı” sayılmadığından, bedellerin yurda getirilmesi ve İBKB’ye bağlanması zorunluluğu bulunmamaktadır.

Ancak Önemli Bir Ayrım Var:

• Kambiyo Mevzuatı Açısından: Parayı getirmek zorunda değilsiniz, İBKB düzenlenmez.

• Vergi Mevzuatı Açısından (%80 İndirim): Eğer Kurumlar Vergisi Kanunu 10/ğ maddesindeki %80 kazanç indiriminden yararlanacaksanız, paranın tamamını Türkiye’ye getirip (İBKB olmasa da) Döviz Alım Belgesi veya dekont ile tevsik etmeniz şarttır.

Bu nedenle hizmet ihracatçılarının, zorunluluk olmasa bile vergi avantajı için bedelleri yurda getirmeleri menfaatlerine olacaktır.

V- İHRACAT BELDELİ KABUL BELGESİ  DÜZENLEME VE DÖVİZ İŞLEMLERİ

UYGULAMA REHBERİ: İBKB DÜZENLEME SÜRECİ VE DÖVİZ SATIŞ ZORUNLULUĞU (%35)

İhracat bedellerinin yurda getirilmesini takiben, sürecin yasal olarak kapatılması (terkin edilmesi) için bankaya talimat gönderilmesi ve İhracat Bedeli Kabul Belgesi’nin (İBKB) düzenlenmesi gerekmektedir.

Bu süreçte firmaların operasyonel hatalardan kaçınması ve kur maliyetlerini yönetebilmesi adına dikkat etmesi gereken kritik hususlar şunlardır:

TALİMAT SÜRECİ VE BELGE EKSİKLİKLERİ

Banka operasyon birimleri, işlem yoğunluğu nedeniyle talimat formlarında yazılan Gümrük Beyannamesi (GB) numaralarını teyit etmekte zorlanabilir veya form alanlarının yetersizliği nedeniyle numaralar eksik yazılabilir. Bu durum, yanlış beyannameye kapama yapılmasına yol açabilir.

• Çözüm: Talimat yazınıza ek olarak, kapatılacak Gümrük Beyannamesinin (GB) bir kopyasını veya görüntüsünü mutlaka ekleyiniz. Bu basit önlem, banka personelinin işlemi doğru beyanname ile eşleştirmesini sağlar ve olası düzeltme maliyetlerini önler.

DÖVİZ YETERSİZLİĞİ VE KUR MAKASI (SPREAD) YÖNETİMİ

Sıkça karşılaşılan bir senaryo; ihracat bedelinin yurda geldikten sonra firmanın nakit ihtiyaçları için kullanılması veya TL’ye dönülmesi, ancak İBKB aşamasına gelindiğinde hesapta döviz bulunmamasıdır. Mevzuat gereği İBKB düzenlenirken ihracat bedelinin belirli bir oranının (%35) TCMB’ye satılması şarttır.

Hesapta döviz yoksa, firma piyasadan döviz alıp bankaya satmak zorunda kalır. İşte bu noktada “Kur Makası Maliyeti” ortaya çıkar.

• Sorun: Bankaların döviz “Satış” kuru ile TCMB’ye “Alış” kuru arasındaki makasın açıldığı dönemlerde, firma sadece bu işlemden dolayı ciddi kur zararı edebilir.

• Alternatif Çözüm (Serbest Piyasa): Banka makaslarının çok açık olduğu dönemlerde; gerekli döviz tutarını bankadan almak yerine, döviz bürolarından (Serbest Piyasa) daha uygun kurla temin edip şirket hesabına yatırmak bir maliyet avantajı yaratabilir.

• Dikkat: Bu operasyonda “Nakit Çekim/Yatırma” masrafları ve operasyonel riskler iyi hesaplanmalıdır. Ancak yüksek montanlı işlemlerde serbest piyasa ile banka kuru arasındaki fark, bu zahmete değecek boyutta olabilir.

OPERASYONEL KAPANIŞ: ISLAK İMZA VE E-BELGE

İBKB düzenlendikten sonra belgenin (banka sistemine göre E-İmzalı veya Islak İmzalı) temin edilerek, vergi dairesine ibraz edilmesi gerekir. Süreci hızlandırmak adına;

• Talimatlar ve GB çıktıları bankaya zamanında iletilmeli,

• Düzenlenen İBKB’ler bekletilmeden Vergi Dairesi “Evrak Kayıt” biriminden geçirilerek dosya numarası alınmalıdır.

Zamanında yapılan bu hamleler, sizi “90 günlük ihtarname” stresinden ve ek süre talebi bürokrasisinden kurtaracaktır.

GÜNCEL MEVZUAT UYARISI: BANKAYA SATIŞ ORANI %35’E YÜKSELTİLMİŞTİR

İhracatçıların yakından takip ettiği “İhracat Bedellerinin TCMB’ye Satış Oranı” konusunda 2024 ve 2025 yıllarında kademeli değişiklikler olmuştur. Metninizde geçen %40 > %30 değişikliği, güncel mevzuatla revize edilmiştir.

Güncel Durum (29.01.2026 İtibarıyla):

1. Geçmiş Süreç: İhracat bedellerinin TCMB’ye satış oranı 10.06.2024 tarihinde %40’tan %30’a düşürülmüş, ardından 2025 başlarında %25’e çekilmişti.

2. Mevcut Uygulama: Ancak Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın son talimatları ve İhracat Genelgesi’ne eklenen geçici maddeler uyarınca; bu oran yeniden artırılmış ve uygulama süresi uzatılmıştır.

3. YENİ KURAL: 30 Nisan 2026 tarihine kadar, İBKB’ye veya DAB’a bağlanan ihracat bedellerinin en az %35’inin bankaya (TCMB’ye aktarılmak üzere) satılması zorunludur.

Özetle: 2026 yılı başı itibarıyla işlem yaparken hesabınızda ihracat bedelinin en az %35’ini karşılayacak kadar döviz bulundurmanız gerekmektedir.

İhracat Bedeli Kabul Belgesi İşlemleri yazısı ilk önce Vergi Davaları üzerinde ortaya çıktı.