Vergi İdaresinin Defter Belge İbrazı İle ilgili Uygulaması

Vergi Usul Kanunu’nun 253. maddesi, defter tutmak mecburiyetinde olanlara, tuttukları defterlerle kullanmak zorunda oldukları vesikaları, ilgili bulundukları yılı takip eden hesap döneminden başlayarak beş yıl süre ile muhafaza etme mecburiyeti getirmiş olup, aynı kanunun 256. maddesi ise mükelleflere, muhafaza etmek zorunda oldukları her türlü defter, belge ve karneler ile vermek zorunda bulundukları bilgilere ilişkin mikro fiş, mikro film, manyetik teyp, disket ve benzeri ortamlardaki kayıtlarını ve bu kayıtlara erişim veya kayıtları okunabilir hale getirmek için gerekli tüm bilgi ve şifreleri muhafaza süresi içerisinde yetkili makam ve memurların talebi üzerine inceleme için ibraz etme zorunluluğunu hükme bağlamıştır.

3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu’nun “Vergi İndirimi” başlıklı 29. Maddesinin birinci fıkrasında; mükelleflerin, yaptıkları vergiye tabi işlemleri üzerinden hesaplanan katma değer vergisinden bu Kanunda aksine hüküm olmadıkça, faaliyetlerine ilişkin olarak kendilerine yapılan teslim ve hizmetler dolayısıyla hesaplanarak, düzenlenen fatura ve benzeri vesikalarda gösterilen katma değer vergilerini indirecekleri; üçüncü fıkrasında ise; indirim hakkı vergiyi doğuran olayın vuku bulduğu hesap dönemi aşılmamak şartıyla, ilgili vesikaların kanuni defterlere kaydedildiği vergilendirme döneminde kullanılabileceği hükme bağlanmıştır.

Aynı Kanunun “İndirimin belgelendirilmesi” başlıklı 34. maddesinde; “Yurt içinden sağlanan veya ithal olunan mal ve hizmetlere ait Katma Değer Vergisi, alış faturası veya benzeri vesikalar ve gümrük makbuzu üzerinden ayrıca gösterilmek ve bu vesikalar kanuni defterlere kaydedilmek şartıyla indirilebilir.” hükmü yer almaktadır.

Yine Katma Değer Vergisi Kanunu’nun 54. maddesine göre de katma değer vergisi mükellefleri, tutulması mecburi defter kayıtlarını, bu verginin hesaplanmasına ve kontrolüne imkân verecek şekilde düzenlemek zorundadırlar. Anılan 54. maddenin lafzının açık olduğu, lafzın açık olduğu durumlarda başka türlü yorumda yapılamayacağına göre, mükellefler her durumda yasal defter ve belgelerini katma değer vergisi kontrolüne imkân verecek şekilde düzenlemek ve bulundurmak zorundadır.

Yukarıda yer alan KDV Kanununun ilgili maddeleri birlikte değerlendirildiğinde, vergi indiriminde esasa ilişkin iki şart öngörülmüş, bu iki şartın yerine getirilip getirilmediğini tespit ve tevsik etmek üzere iki şekil şartı getirilmiş olduğu görülür. Hangi vergilerin indirilebilir olduğu, asli şart olarak KDV Kanununun 29. maddede düzenlenmiş, bu şartı tamamlayıcı unsur olarak hangi vergilerin indirilmesinin kabul edilmeyeceği de aynı Kanunun 30. Maddesinde belirlenmiştir.

Bu nedenle indirim hakkının kullanılabilmesi için kanuni defterlerin inceleme elamanına ibraz edilmesi büyük önem taşımaktadır. Maliye Bakanlığı’nın 1991/4 sayılı KDV iç genelgesinde mükelleflerin defter ve belgelerinin zayi olduğu dönemlere ilişkin olarak yüklendikleri ve ilgili dönem katma değer vergisi beyannamelerinde indirim konusu yaptıkları vergilere ilişkin olarak yapılması gereken işlemler konusunda açıklama yapılmıştır.

Söz konusu İç Genelgeye göre, defter ve belgeleri çeşitli nedenlerle zayi olan mükelleflerin, bu dönemlere ilişkin olarak verdikleri katma değer vergisi beyannamelerinde indirim konusu yapılan vergileri gerçekten yüklenip yüklenmedikleri, defterlerine kaydedip kaydetmedikleri dolayısıyla indirime hak kazanıp kazanmadıklarının tespiti idare açısından mümkün değildir. Dolayısıyla indirim konusu yapılan bu vergilerin de kabul edilmemesi gerekmektedir. Çünkü inceleme elemanlarınca, indirim konusu yapılan katma değer vergisine ilişkin fatura ve benzeri belgeler ile bu fatura ve benzeri belgelerin yasal defterlere kayıt edildiğinin bizzat görülmesi gerekmektedir.

Vergi idarisi yukarıda vermiş olduğumuz mevzuat hükümleri doğrulusunda defter ve belge ibraz edilmemesi durumunda mükelleflerin indirilecek katma değer vergilerinin tamamını reddetmektedir.

213 Sayılı Vergi Usul Kanunu 134 Maddesi Yönünden Defter Belge İbraz Etmeme

Vergi Usul Kanununun 134 üncü maddesinde vergi incelemesinden maksadın, ödenmesi gereken vergilerin doğruluğunu araştırmak, tespit etmek ve sağlamak olduğu hüküm altına alınmıştır. Vergi inceleme elemanı kendisine tevdi edilen görev evrakı ve ekleri doğrultusunda vergi incelemesi yapmak vergi kayıp ve kaçağını en aza indirmesi bizzat kanun tarafından kendisine verilen bir görevdir.

Vergi Usul Kanununun 3. Maddesi ”Vergi kanunları lafzı ve ruhu ile hüküm ifade eder. Lafzın açık olmadığı hallerde vergi kanunlarının hükümleri, konuluşundaki maksat, hükümlerin kanunun yapısındaki yeri ve diğer maddelerle olan bağlantısı göz önünde tutularak uygulanır.” şeklinde hüküm altına alınmıştır.

Vergi Usul Kanunu hükümleri birlikte dikkate alındığında, Vergi idaresi her ne kadar defter ve belge ibraz edilmemiş olsa İndirilecek KDV’leri kabul etmeyecek dahi olsa mükellef tarafından sunulacak Onaylı Faturalar, Gümrük Beyannameleri Gibi Resmi Belgelerde yer alan KDV’leri ve Ba Bs Formları Ve Elektronik Faturalar doğrultusunda karşıt inceleme ile tespit edebileceği KDV tutarlarını kesinlikle İndirilecek KDV olarak dikkate almalıdır. Belirtmiş olduğumuz hususlar dikkate alınmadan indirilecek katma değer vergilerinin bizzat vergi idaresince reddedilmesi kanunun lafsına ve ruhuna uygun düşmeyecektir.

Uygulamada sıkça görüldüğü üzere vergi mükellefi daha önce defter belge ibraz etmiş ve bu defter ve belgeler müfettişi tarafından incelenmiş olsa dahi daha sonraki bir tarihte ibraz edilmemesi yine ilk bölümde bahsettiğimiz mevzuat uyarınca KDV reddi uygulanmaktadır. Vergi idaresi kendi inceleme elemanlarına dahi güvenmemektedir. Bu durum uygulamada bir çelişki olarak ortaya çıkmaktadır.

Öncelikle belirtelim ki İnceleme elemanı iş evrakında ve eklerinde belirtilen vergi kayıp ve kaçağı ile ilgilenmekle yükümlüdür.. Defter ve belge ibraz edilmemesi durumunda sadece indirilecek KDV’ler reddedilmekte ve inceleme yapılamayacağı için, ödenmesi gereken verginin doğruluğu tespit edilmeyecektir.

Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulu’nun Esas No: 2013/3 Karar No : 2019/1 Sayılı Kararı

Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulu’nun Esas No: 2013/3 Karar No : 2019/1 sayılı kararında: “Mücbir sebep olmaksızın defter ve belgelerini vergi inceleme elemanlarına ibraz etmeyen mükellefler adına yapılan cezalı tarhiyatlara karşı açılan davalarda; mükellefler tarafından yasal defterler ve belgelerin mahkemeye sunulabileceğinin ileri sürülmesi halinde, bu defter ve belgelerin davacı mükelleften istenilerek ve vergi idaresi de haberdar edilerek,  defterlerdeki kayıtlar incelenip, vergilendirmenin konusunu oluşturan KDV indiriminin dayandığı faturalarda bu verginin ayrıca gösterilip gösterilmediği, belgelerin yasal defterlere usulüne göre kaydedilip edilmediği ve temsil ettiği hukuki muamelenin gerçek olup olmadığına ilişkin bir hukuki değerlendirme yapılarak ve davanın tarafı olan vergi idaresinin görüşü de alınarak karar verilmesi gerekir.” şeklinde karar vermiştir.

Danıştay’ımızın verdiği içtihadı birleştirme kararı doğrultusunda defter ve belgeleri mükellefler incelenmek için vergi idaresine gönderilmek üzere sunabilmektedir.  Bu karar doğrultusunda vergi idaresinin İndirilecek KDV’leri reddetmesi mükelleflerin mahkemeye defter ve belgeleri ibraz etmesi sonucunda hükümsüz kalmaktadır.

Defter ve belgelerin mahkemeye sunulması durumu özellikle zaman aşımının son yılında defter ve belgeleri istenen mükelleflere inceleme elemanına defter belge ibraz etmeyip mahkemeye sunarak incelmeden kaçınma gibi bir fayda sağlama imkânı vermektedir. Gerekli yasal düzenlemeler yapılmaz ise bu durum kötüye kullanılabilme riski taşımaktadır.

Sonuç ve Değerlendirme

Bizim bu konudaki görüşümüz, incelme elamanı, kendisine verilen, ödenmesi gereken verginin doğruluğunu tespit etme ve sağlama doğrultusunda defter ve belgelere ulaşmaya çalışmalı, görev evrakında vergi kayıp ve kaçağına ilişkin hususlarda harici veriler üzerinden incelemesini yapmalıdır.

 İnceleme elemanı mükellefe ulaşma konusunda yetkilerini sonuna kadar kullanılmalı, örneğin bir tebligat ile yetinilmeyip 2. bir tebligat yapılmalı, muhasebecisine ulaşılıp mükellef haberdar edilmeli, hatta mükelleften defter ve belgeleri ibraz edemediği ve süre dahi verilse ibraz edilemeyeceği husussunda mükellef ile bir tutanak düzenlenmelidir.

Vergi incelme elamanı, indirilecek KDV’leri reddetse dahi, ödenmesi gereken verginin doğruluğunu tespit etmek ve sağlamak adına kendisine sunulan onaylı fatura, gümrük belgesi noter senedi gibi resmi evraklar ile tevsik edilen belgelere ilişkin KDV’ler ile bizzat karşıt inceleme yaparak tespit edeceği KDV’leri dikkate alması hem kanunun ruhuna hem de hakkaniyete uygun olacaktır.

 Ayrıca Danıştay’ımızın vermiş olduğu içtihadı birleştirme kararı doğrultusunda yasal bir düzenleme yapılmalı, defter ve belge ibraz etmemeye ilişkin özel usulsüzlük cezası defter belgeyi ibrazını zorunlu kılacak şekilde caydırıcı bir vergi güvenlik mekanizmasına dönüştürülmelidir.

Vergisel Açıdan Defter Belge İbraz Etmeme Sorunsalı yazısı ilk önce Vergi Davaları üzerinde ortaya çıktı.

İhbar ve ödül sistemine ilişkin uygulamalar 31.12.1931 Tarih ve 1990 Sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 1905 sayılı “Menkul ve Gayrimenkul Emval ile Bunların İntifa Hakları ve Daimi Vergiler Mektumatı Muhbirlerine Verilecek İkramiye Hakkında Kanun” hükümlerine göre yapılmaktadır.. Maliye Bakanlığı’nın 1905 Sayılı Kanun çerçevesinde muhbirlere ödenecek ikramiyelerle ilgili 11.07.1974 tarihli Genel Yazısı, Gelirler Genel Müdürlüğü’nün 22.11.1990 tarih ve 1990/1 Sayılı Vergi İhbarları İç Genelgesi ve 22.01.2003 Tarih ve 1993/2 Sayılı Genelgeler , vergi ihbarı ikramiyesi kurumunun uygulamasına yön vermiştir.
Belirtilen düzenlemelerde muhbir, ihbar konusu ve incelemelerle ilgili esaslar belirlenmiş olup bu esaslarda; ihbar ikramiyesinin ödenebilmesi için, ihbarla ilgili olarak yapılan inceleme sonucunda inceleme elemanı tarafından bulunan matrah farkının muhbirin verdiği bilgi ve belgelere dayanılarak bulunmuş olmasının gerektiği özellikle vurgulanmıştır.

İhbar İkramiyesi Tanımı

İhbarcılara yapmış oldukları ihbar neticesinde; ihbar edilen mükellefe tahakkuk eden verginin yüzde on üzerinden ihbar ikramiyesi hesaplanmakta olup; bunun bir bölü üçü nakden peşin ödenmektedir. Geri kalan kısım için ise tahsilattan ödenmesi yoluna gidilmektedir.

İhbar İkramiyesi Şartları

Vergi incelemelerinde beş yıllık zaman aşımı olduğundan yapılan ihbarlarda bu süre dikkate alınmalıdır. Zaman aşımı geçtikten sonra inceleme yapılmayacağından ihbar sonuçsuz kalacaktır.
İhbar dilekçesinde vergi kayıp ve kaçağına ilişkin somut bilgi ve belgeler olmalıdır. Bu bilgi ve belgeler yoksa sadece vergi kaçırıyor şeklindeki bir şikayet incelemeye dönüşmeyeceği gibi dönüşse de .ihbarımızla illiyet bağı olmayacağı için ikramiyeye hak kazanılmayacaktır.
İsimsiz ihbarda vergi incelemesi bitmeden ihbarcının ortaya çıkmalıdır. Aksi takdirde, inceleme bittikten sonra ihbara sahip çıkılması halinde ihbarcı doğru kişi olsa bile ihbar ikramiyesine hak kazanamayabilir. İncelemenin herhangi bir safhasında ihbarından vazgeçtiğini bildiren ihbarcıya ikramiye ödenmeyecektir, bu nedenle ihbarcı inceleme bitmeden ihbarından vazgeçmemelidir.
İhbarcının vergi kaçırmaya dahil olup olmamasının önemi bulunmamaktadır. Bir mükellefin vergi kaçırdığını bilen ve delilleriyle bu kaçakçılığı haber veren muhbirin bu mükellefin ortaklarından veya çalışanlarından ya da kan veya hısımlık bağı ile bağlı olduğu birinin olması ikramiye ödenmesine engel değildir.

İhbar İkramiyesi Kapsamı,

1905 sayılı Kanun yürürlüğe girdikten sonra günümüze kadarki dönemde birçok vergi kaldırılmış veya değiştirilmiş ya da uygulama alanı kalmamıştır. Kurumlar Vergisi, Katma Değer Vergisi ve Gelir Vergisi ihbar ikramiyesi kapsamındadır. Süreksiz vergiler ve bir defaya mahsus çıkartılan ek vergiler ihbar ikramiyesinin kapsamının dışındadır. İhbar ikramiyesinin kapsamına saydığımız vergiler ve sadece bu vergi asılları ve bu asıllara bağlı vergi zıyaı cezaları dahildir. Bunun haricinde bu vergilere bağlı gecikme zammı, gecikme faizi, usulsüzlük ve özel usulsüzlük gibi cezalar ihbar ikramiyesinin kapsamının dışındadır.

İhbar İkramiyesi Alamayacak Olanlar

1905 sayılı Kanunun 6’ncı maddesinin son fıkrası Vergi Usul Kanununun 5. maddesi dikkate alınarak değerlendirildiğinde:
• Vergi incelemeleri ve muameleleri ile uğraşan memurlar, Vergi kanunlarına göre oluşturulan komisyonlara katılanlar, Danıştay, bölge idare mahkemeleri ve vergi mahkemelerinde görevli olanlar, Vergi işlerinde görev yapan bilirkişiler,
Tarafından yapılan vergi ihbarı sonucu doğacak matrah farkı için ihbar ikramiyesi ödenmeyecektir.

Sözlü İhbarlar

İhbarın dilekçe ile yapılması esastır, ancak sözlü ihbarın da bir tutanağa geçirilerek muhbirin imzası ve gerekli diğer bilgilerin alınması suretiyle işleme konulmasının önünde hukuki bir engel bulunmamaktadır. Uygulamada, yetkili makamlara şahsen gelerek ihbarda bulunan kişilerden kimlik bilgileri istenmekte, ihbar formuna ihbar konularıyla birlikte kimlik bilgileri de yazılıp imzalattırılmakta ve teyit formunun bir sureti ihbarcıya verilmektedir. Tutanağa geçirilmeden sadece sözlü olarak yapılan ihbarlara istinaden inceleme yapılıp, ikramiye ödenmesi mümkün değildir.

İhbarın Asılsız Çıkması Durumu

Muhbirin kimliğinin gizli tutulması uygulaması, gerçek ihbarlara ilişkindir. İhbarın asılsız çıkması durumunda muhbir, kimliğinin gizli tutulması hakkından yararlanamaz. 213 Sayılı VUK’un 142. Maddesi hükmüne göre İhbar üzerine yapılan aramada ihbar sabit olmazsa nezdinde arama yapılan kimse muhbirin adının bildirilmesini isteyebilir, bu takdirde, vergi dairesi muhbirin ismini bildirmeye mecburdur, şeklinde hüküm mevcuttur.

:

İhbar İkramiyesi yazısı ilk önce Vergi Davaları üzerinde ortaya çıktı.